II Lubuskie Dni Chorób Śródmiąższowych Płuc: interdyscyplinarna opieka nad pacjentem z ILD

W sobotę, 23 maja 2026 roku, odbędą się II Lubuskie Dni Chorób Śródmiąższowych Płuc – wydarzenie edukacyjne poświęcone jednej z najbardziej złożonych grup chorób układu oddechowego. Program konferencji pokazuje, że współczesna opieka nad pacjentem z chorobą śródmiąższową płuc (ILD) nie kończy się na rozpoznaniu zmian w tomografii komputerowej. Wymaga integracji pulmonologii, radiologii, reumatologii, onkologii, transplantologii, stomatologii, wakcynologii, fizjoterapii oddechowej, pielęgniarstwa i opieki nad pacjentem przewlekle niewydolnym oddechowo.

Konferencja ma charakter praktyczny i interdyscyplinarny. W materiałach organizacyjnych wskazano, że udział w wydarzeniu uprawnia do uzyskania 7 punktów edukacyjnych. W programie znalazły się zarówno wykłady porządkujące najważniejsze obszary diagnostyczno‑terapeutyczne, jak i bloki tematyczne poświęcone przypadkom klinicznym, wysokoprzepływowej terapii donosowej HFNC oraz fizjoterapii pacjentów z chorobami śródmiąższowymi płuc.

Zielona Góra jako miejsce rozmowy o pacjencie z ILD

Wydarzenie rozpocznie się prezentacją ośrodka – Klinicznego Oddziału Chorób Płuc w Szpitalu Uniwersyteckim w Zielonej Górze. To istotny punkt programu, ponieważ konferencje poświęcone chorobom rzadkim i skomplikowanym klinicznie mają szczególną wartość wtedy, gdy są osadzone w realnej praktyce regionalnego ośrodka. Oficjalne informacje Szpitala Uniwersyteckiego w Zielonej Górze wskazują, że Kliniczny Oddział Chorób Płuc zatrudnia siedmiu specjalistów chorób płuc oraz sześciu lekarzy w trakcie specjalizacji, a kierownikiem oddziału jest lek. Hanna Łuczak‑Aszkowska.

Taki kontekst jest ważny, ponieważ pacjent z podejrzeniem ILD często przechodzi długą ścieżkę diagnostyczną. Objawy, takie jak postępująca duszność wysiłkowa, przewlekły suchy kaszel, spadek tolerancji wysiłku, desaturacja podczas chodu czy trzeszczenia przypominające odpinanie rzepów w badaniu osłuchowym, mogą przez miesiące być interpretowane jako zaostrzenie astmy, POChP, następstwo infekcji, niewydolność serca, otyłość, brak kondycji albo powikłanie leczenia onkologicznego. Dlatego regionalne spotkania edukacyjne, w których omawia się zarówno wzorce objawów, jak i konkretne przypadki kliniczne, mają bezpośrednie znaczenie dla skracania czasu do właściwego rozpoznania.

Choroby śródmiąższowe płuc jako problem diagnostyczny, terapeutyczny i organizacyjny

Choroby śródmiąższowe płuc nie są pojedynczą jednostką chorobową. To duża, heterogenna grupa schorzeń prowadzących do uszkodzenia miąższu płucnego, śródmiąższu, drobnych dróg oddechowych i pęcherzyków płucnych. W aktualizowanej klasyfikacji ATS/ERS dotyczącej idiopatycznych śródmiąższowych zapaleń płuc podkreśla się, że interstitial pneumonia jest pojęciem parasolowym obejmującym około 200 rzadkich chorób pierwotnie zajmujących śródmiąższ, drobne drogi oddechowe i pęcherzyki.

To właśnie ta różnorodność sprawia, że w codziennej praktyce kluczowe jest nie tylko rozpoznanie obecności zmian śródmiąższowych, lecz także odpowiedź na pytanie: jaki jest fenotyp choroby, czy proces włóknieje, czy postępuje, czy jest związany z chorobą układową, ekspozycją środowiskową, lekiem, leczeniem onkologicznym, infekcją, sarkoidozą, nadwrażliwością, autoimmunizacją czy idiopatycznym włóknieniem płuc (IPF)?

W nowoczesnym modelu diagnostyki chorób śródmiąższowych płuc szczególne znaczenie mają tomografia komputerowa wysokiej rozdzielczości (HRCT), badania czynnościowe płuc, ocena DLCO, testy wysiłkowe, profil autoimmunologiczny, analiza ekspozycji, dane kliniczne, a w wybranych przypadkach również diagnostyka bronchoskopowa lub histopatologiczna. W literaturze podkreśla się, że HRCT jest jednym z podstawowych narzędzi diagnostycznych i monitorujących w ILD, ale powinna być interpretowana w powiązaniu z informacjami klinicznymi i w ramach dyskusji wielodyscyplinarnej.

Znaczenie wielodyscyplinarnej dyskusji diagnostycznej nie jest wyłącznie postulatem organizacyjnym. Współczesne wytyczne i opracowania eksperckie traktują multidisciplinary discussion jako referencyjny standard ustalania rozpoznania w ILD, zwłaszcza wtedy, gdy obraz kliniczny, radiologiczny i laboratoryjny nie układa się w jednoznaczny wzorzec.

Program konferencji: od rozpoznania do opieki przewlekłej

Program II Lubuskich Dni Chorób Śródmiąższowych Płuc został ułożony tak, aby uczestnik konferencji przeszedł przez całą ścieżkę opieki nad pacjentem – od prezentacji ośrodka, przez podstawy rozpoznawania ILD, farmakoterapię, choroby układowe, powikłania leczenia nowotworów, kwalifikację do przeszczepu płuc, profilaktykę infekcyjną, stomatologię przedtransplantacyjną, aż po fizjoterapię i praktyczne bloki przypadków.

Konferencję otworzy sesja organizacyjna w godzinach 9:00–9:15. Następnie, w godzinach 9:15–9:35, lek. med. Hanna Łuczak-Aszkowska przedstawi Kliniczny Oddział Chorób Płuc w Szpitalu Uniwersyteckim w Zielonej Górze. Kolejne wystąpienie, zaplanowane na 9:35–9:55, wygłosi prof. dr hab. n. med. Katarzyna Górska, która omówi wprowadzenie do chorób śródmiąższowych płuc.

W części przedpołudniowej szczególnie istotny będzie wykład lek. med. Weroniki Stojak zatytułowany „Antyfibrotyki w realnym świecie: powikłania, interakcje, pacjent nieidealny”. To temat bardzo bliski praktyce klinicznej, ponieważ pacjenci z ILD często są osobami starszymi, wielochorobowymi, przyjmującymi liczne leki, z ograniczoną rezerwą oddechową, chorobami sercowo‑naczyniowymi, zaburzeniami odżywienia, chorobami autoimmunologicznymi lub powikłaniami wcześniejszego leczenia.

Aktualne wytyczne ATS/ERS/JRS/ALAT z 2022 roku dotyczące idiopatycznego włóknienia płuc (IPF) oraz postępującego włóknienia płucnego (progressive pulmonary fibrosis) porządkują zarówno kryteria rozpoznawania IPF, jak i samo pojęcie postępującego włóknienia. W praktyce klinicznej oznacza to konieczność wczesnego wychwytywania pacjentów, u których mimo leczenia przyczynowego lub immunomodulacyjnego dochodzi do pogorszenia objawów, spadku parametrów czynnościowych i progresji zmian włókniejących w badaniach obrazowych.

Choroby układowe i postępujące włóknienie jako ważne obszary konferencji

W programie znalazł się wykład lek. med. Anny Derdy-Kawki „Choroby śródmiąższowe płuc w chorobach układowych” oraz wystąpienie lek. med. Hanny Jagielskiej-Len „Inne choroby śródmiąższowe płuc z postępującym włóknieniem”. To dwa tematy, które w praktyce wymagają ścisłej współpracy pulmonologa z reumatologiem, immunologiem klinicznym, radiologiem, fizjoterapeutą, a nierzadko także kardiologiem i transplantologiem.

Śródmiąższowa choroba płuc może występować w przebiegu twardziny układowej, reumatoidalnego zapalenia stawów, idiopatycznych miopatii zapalnych, zespołu antysyntetazowego, zespołu Sjögrena i innych chorób autoimmunologicznych. W najnowszych rekomendacjach ERS/EULAR dla CTD‑ILD podkreśla się potrzebę globalnej oceny ryzyka progresji, obejmującej między innymi HRCT, badania czynnościowe płuc, FVC, DLCO, profil autoprzeciwciał i markery aktywności zapalnej – zależnie od choroby podstawowej i fenotypu pacjenta.

To szczególnie ważne w regionach, w których pacjent z dusznością może najpierw trafić do lekarza rodzinnego, internisty, reumatologa, kardiologa, alergologa albo pulmonologa zajmującego się głównie obturacyjnymi chorobami płuc. Konferencja może pomóc uporządkować sygnały ostrzegawcze: nieadekwatną duszność wysiłkową, spadek DLCO, desaturację w teście 6‑minutowego marszu, obraz siateczkowania lub plastra miodu w HRCT, pogarszanie FVC, progresję objawów mimo leczenia choroby układowej oraz pojawienie się wzorca UIP lub NSIP w kontekście autoimmunologicznym.

Powikłania leczenia onkologicznego: immunologiczne zapalenie płuc

Ważnym punktem programu będzie wykład lek. med. Jacka Bachorskiego „Choroba śródmiąższowa płuc jako powikłanie nowoczesnego leczenia onkologicznego – immunologiczne zapalenie płuc”. To temat, który w ostatnich latach nabiera znaczenia wraz z coraz szerszym stosowaniem inhibitorów immunologicznych punktów kontrolnych w onkologii.

Pneumonitis związane z inhibitorami punktów kontrolnych może imitować infekcję, progresję nowotworu, zaostrzenie choroby współistniejącej, obrzęk płuc lub pierwotną chorobę śródmiąższową. Wymaga starannej diagnostyki różnicowej, oceny radiologicznej, analizy ciężkości objawów, decyzji o wstrzymaniu immunoterapii, leczeniu glikokortykosteroidami oraz kontroli powikłań infekcyjnych. ESMO Clinical Practice Guideline dotycząca toksyczności immunoterapii obejmuje ocenę, diagnostykę i leczenie najczęstszych oraz najcięższych działań niepożądanych związanych z immunoterapią, z algorytmami postępowania zależnymi od stopnia toksyczności.

Włączenie tego tematu do konferencji poświęconej ILD jest bardzo zasadne. Pacjent onkologiczny z nowymi zmianami śródmiąższowymi wymaga bowiem równoczesnego myślenia pulmonologicznego i onkologicznego. Błędna interpretacja objawów może skutkować zarówno zbyt późnym leczeniem toksyczności, jak i niepotrzebnym przerwaniem terapii przeciwnowotworowej. Dlatego w praktyce klinicznej rośnie znaczenie zespołów, które potrafią szybko odróżniać infekcję, progresję nowotworu, reakcję popromienną, toksyczność lekową i pierwotne włóknienie płuc.

Od objawów do wzorców: praktyczny wymiar diagnostyki

Po przerwie kawowej zaplanowano wystąpienie lek. med. Grzegorza Proboli „Przez objawy po wzorce, czyli udział radiologa w diagnostyce chorób śródmiąższowych”. Ten temat dobrze oddaje kierunek, w jakim zmierza nowoczesna diagnostyka ILD: nie chodzi wyłącznie o opisanie zmian w płucach, ale o ich interpretację w kontekście objawów, dynamiki choroby, ekspozycji, chorób współistniejących i prawdopodobieństwa poszczególnych rozpoznań.

Radiolog nie jest w tym modelu jedynie autorem opisu badania. Jest uczestnikiem procesu diagnostycznego, w którym znaczenie ma rozpoznanie wzorca UIP, probable UIP, NSIP, OP, HP, zmian polekowych, zmian po radioterapii czy obrazu niespecyficznego. W praktyce błędna klasyfikacja wzorca radiologicznego może prowadzić do błędnego leczenia: immunosupresji u pacjenta z IPF, opóźnienia terapii przeciwfibrotycznej u chorego z fenotypem postępującego włóknienia albo przeoczenia ekspozycyjnej lub autoimmunologicznej etiologii zmian.

Kwalifikacja do przeszczepu płuc i przygotowanie pacjenta

Część południowa konferencji rozpocznie się wykładem dr. hab. n. med. Marka Ochmana „Kwalifikacja do przeszczepu płuc”. W chorobach śródmiąższowych płuc temat transplantacji ma szczególne znaczenie, ponieważ część pacjentów – mimo optymalnej farmakoterapii, rehabilitacji, tlenoterapii i leczenia chorób współistniejących – rozwija zaawansowaną niewydolność oddechową.

W dokumencie konsensusowym International Society for Heart and Lung Transplantation (ISHLT) z 2021 roku podkreślono, że celem zaleceń jest wspieranie lekarzy w terminowym kierowaniu, ocenie, optymalizacji i kwalifikowaniu potencjalnych kandydatów do przeszczepu płuc. W praktyce oznacza to, że rozmowa o transplantacji nie powinna pojawiać się dopiero wtedy, gdy pacjent jest skrajnie wyniszczony, stale hospitalizowany lub zależny od wysokich przepływów tlenu. Wczesna identyfikacja potencjalnego kandydata pozwala na ocenę przeciwwskazań, optymalizację stanu odżywienia, leczenie infekcji, rehabilitację, ocenę układu krążenia, przygotowanie psychospołeczne i edukację pacjenta.

W programie konferencji zaraz po wykładzie transplantologicznym zaplanowano wystąpienie lek. dent. Katarzyny Stojak‑Łąckiej „Rola stomatologa w opiece nad pacjentem z chorobami przewlekłymi płuc – od profilaktyki do przygotowania do przeszczepu płuc”. To bardzo ważne połączenie tematów. Przeglądy dotyczące opieki stomatologicznej przed transplantacją wskazują, że pacjenci kwalifikowani do przeszczepienia narządu powinni być kierowani do stomatologa możliwie wcześnie, aby wykryć i usunąć potencjalne ogniska infekcji w jamie ustnej.

W codziennej praktyce ten element bywa niedoszacowany. Tymczasem pacjent z zaawansowaną chorobą płuc, tlenoterapią, niedożywieniem, częstymi antybiotykoterapiami, steroidoterapią lub leczeniem immunomodulującym jest szczególnie narażony na powikłania infekcyjne. Przygotowanie stomatologiczne przed transplantacją nie jest więc dodatkiem do opieki, ale jednym z elementów ograniczania ryzyka w okresie przed‑ i potransplantacyjnym.

Szczepienia jako element opieki nad pacjentem z przewlekłą chorobą płuc

Kolejnym punktem programu będzie wykład lek. med. Marka Matukiewicza „Szczepienia ochronne – cichy sprzymierzeniec pacjenta z przewlekłą chorobą płuc”. To temat o dużym znaczeniu praktycznym, szczególnie u pacjentów z ograniczoną rezerwą oddechową, leczonych immunosupresyjnie, przewlekle stosujących glikokortykosteroidy, oczekujących na transplantację lub po przeszczepieniu.

Pacjent z ILD może źle tolerować infekcje wirusowe i bakteryjne nie tylko dlatego, że ma chorobę płuc, ale dlatego, że często ma mniejszą możliwość kompensacji hipoksemii, szybszą dekompensację wysiłkową i większe ryzyko hospitalizacji w przebiegu zakażeń układu oddechowego. Aktualne harmonogramy szczepień dla dorosłych uwzględniają dodatkowe wskazania wynikające z chorób przewlekłych i ryzyka infekcyjnego, a międzynarodowe rekomendacje dla pacjentów z przewlekłymi chorobami układu oddechowego obejmują między innymi szczepienia przeciw grypie, pneumokokom, SARS‑CoV‑2, RSV, krztuścowi i półpaścowi – zależnie od wieku, stanu immunologicznego, chorób współistniejących i lokalnych zaleceń.

Włączenie wakcynologii do programu konferencji poświęconej ILD dobrze pokazuje, że opieka nad pacjentem z chorobą śródmiąższową płuc nie może ograniczać się do decyzji o leku przeciwfibrotycznym lub immunosupresyjnym. Obejmuje także prewencję infekcji, edukację rodziny, planowanie szczepień przed immunosupresją i transplantacją, kontrolę ryzyka zaostrzeń oraz minimalizowanie ekspozycji na patogeny oddechowe.

Fizjoterapia i HFNC: od teorii do praktyki pacjenta z niewydolnością oddechową

W części wykładowej zaplanowano wystąpienie mgr Angeliki Dalke‑Dziarczyk i mgr Natalii Ryski „Fizjoterapia w chorobach śródmiąższowych płuc”, a po lunchu osobny blok tematyczny dotyczący fizjoterapii. To ważny element programu, ponieważ w ILD ograniczenie wydolności wysiłkowej jest często bardziej złożone niż sama restrykcja wentylacyjna. Znaczenie mają również desaturacja wysiłkowa, osłabienie mięśni, lęk przed dusznością, utrata masy mięśniowej, przewlekłe zmęczenie, nadciśnienie płucne, niewydolność serca, przewlekła steroidoterapia i ograniczenie aktywności.

Cochrane Review dotyczący rehabilitacji pulmonologicznej w ILD wskazuje, że rehabilitacja prawdopodobnie poprawia wydolność wysiłkową, objawy i jakość życia oraz może być bezpiecznie prowadzona u osób z ILD, w tym z IPF. Również wytyczne dotyczące rehabilitacji pulmonologicznej u dorosłych z przewlekłymi chorobami układu oddechowego rekomendują udział pacjentów z ILD w rehabilitacji pulmonologicznej.

W bloku popołudniowym znalazła się także wysokoprzepływowa terapia donosowa (HFNC), którą omówią mgr Agnieszka Tyczyńska i lek. med. Piotr Hyla. W praktyce pacjent z zaawansowaną ILD może wymagać różnego poziomu wsparcia tlenowego: od tlenoterapii domowej, przez tlenoterapię wysiłkową, po bardziej zaawansowane strategie w okresie hospitalizacji lub zaostrzenia. W konsensusie dotyczącym progressive pulmonary fibrosis zwrócono uwagę na znaczenie tlenoterapii, rehabilitacji pulmonologicznej i wsparcia wentylacyjnego w postępującej chorobie, choć decyzje muszą być dostosowane do stanu pacjenta, celów leczenia i możliwości ośrodka.

Przypadki kliniczne jako najważniejszy sprawdzian wiedzy

Popołudniowe bloki tematyczne, zaplanowane w godzinach 14:45–16:45, mają charakter praktyczny. W programie znalazły się trzy przypadki kliniczne, które omówią lek. med. Anna Derda-Kawka, lek. med. Hanna Jagielska-Len i lek. med. Weronika Stojak. To bardzo potrzebny format, ponieważ choroby śródmiąższowe płuc są dziedziną, w której sama znajomość definicji i klasyfikacji nie wystarcza.

W realnym przypadku klinicznym trzeba odpowiedzieć na szereg pytań: czy objawy są stabilne, czy postępują? Czy HRCT pokazuje włóknienie, zapalenie, organizujące się zapalenie płuc, wzorzec UIP, NSIP, cechy nadwrażliwości czy zmiany polekowe? Czy pacjent ma chorobę układową, ekspozycję zawodową, kontakt z ptakami, pleśnią, pyłami organicznymi, lekami pneumotoksycznymi albo historię leczenia onkologicznego? Czy spada FVC, DLCO, saturacja w wysiłku? Czy należy zmienić leczenie, włączyć rehabilitację, pogłębić diagnostykę, skierować do ośrodka transplantacyjnego, a może rozpocząć rozmowę o opiece paliatywnej i celach leczenia?

Takie dyskusje są najbliższe codziennej praktyce. Pozwalają zobaczyć, jak wiedza z wykładów przekłada się na decyzje kliniczne, komunikację z pacjentem i planowanie opieki długoterminowej.

☎️𝗥𝗲𝗷𝗲𝘀𝘁𝗿𝗮𝗰𝗷𝗮 𝗽𝗼𝗱 𝗻𝗿. 𝘁𝗲𝗹.: 𝟲𝟲𝟴 𝟯𝟲𝟬 𝟴𝟵𝟰

Więcej informacji: https://szpital.zgora.pl/ii-lubuskie-dni-chorob-srodmiazszowych-pluc/