ERS Congress 2026: AP01 w idiopatycznym włóknieniu płuc: modelowanie in silico wskazuje na szeroką dystrybucję aerozolu także w zaawansowanym włóknieniu

Modelowanie komputerowe przedstawione podczas ERS Congress 2026 w Barcelonie wskazuje, że AP01, nebulizowana postać pirfenidonu rozwijana przez Avalyn Pharma, może zapewniać szeroką depozycję aerozolu w płucach zarówno bez zmian włóknieniowych, jak i w modelach łagodnego oraz zaawansowanego idiopatycznego włóknienia płuc (IPF). Symulacje sugerowały docieranie cząstek także do obszarów dystalnych płuc, jednak są to dane in silico i nie stanowią jeszcze dowodu skuteczności klinicznej leczenia. Równolegle przedstawiono wyniki badania preferencji osób z IPF, wskazujące, że przejrzyste informowanie o celach, potencjalnych korzyściach i ryzyku oraz ograniczanie obciążeń organizacyjnych może mieć istotne znaczenie dla udziału pacjentów w badaniach klinicznych.

Dwa odrębne obszary badań przedstawione podczas ERS Congress 2026

Avalyn Pharma przedstawił podczas European Respiratory Society International Congress 2026 w Barcelonie dwa zestawy danych odnoszące się do rozwoju terapii dla chorych z włóknieniem płuc. Pierwszy dotyczył właściwości dostarczania AP01 do płuc i opierał się na modelowaniu in silico. Drugi analizował doświadczenia oraz preferencje osób żyjących z idiopatycznym włóknieniem płuc związane z udziałem w badaniach klinicznych.

Praca dotycząca dystrybucji AP01 została przedstawiona pod tytułem In silico modeling of a novel nebulized pirfenidone formulation (AP01) predicts aerosol distribution throughout the lung. Wśród autorów znaleźli się Michelle Palacios, J. Richter, M. Grill, M. Rhodes i S. Pham. Badanie prezentowano 7 września 2026 r. podczas sesji poświęconej mechanizmom molekularnym i strategiom klinicznym w chorobach śródmiąższowych płuc.

Drugie opracowanie dotyczyło perspektywy pacjentów z IPF oraz czynników wpływających na ich gotowość do uczestnictwa w badaniach klinicznych. Wśród autorów wymieniono m.in. Teresę Barnes, Jennifer Wescoe, Dolly Kervitsky, Sharon Lee, Glen Boutilier, Murray Walz, Dennis Simecek, Brittany Davis, Allison Trucillo, Meredith Hart i Joyce Lee.

Oba projekty odpowiadają na zasadniczo różne pytania. Modelowanie aerozolu dotyczy techniczno-farmakologicznej możliwości dostarczenia leku do docelowych obszarów płuc. Badanie pacjentów dotyczy natomiast organizacji badań klinicznych, komunikacji i akceptowalności udziału w badaniach. Wyników tych nie należy traktować jako jednego badania ani łączyć ich w jeden wniosek dotyczący skuteczności AP01.

AP01 i modelowanie depozycji aerozolu w płucach

AP01 jest rozwijaną klinicznie postacią pirfenidonu przeznaczoną do podawania drogą inhalacyjną za pomocą systemu nebulizacyjnego eFlow®. Koncepcja takiego postępowania polega na dostarczeniu substancji czynnej bezpośrednio do układu oddechowego, czyli miejsca, w którym zachodzi proces włóknienia.

W badaniu przedstawionym na ERS 2026 wykorzystano platformę Ebenbuild Twinhale® do modelowania in silico. Parametry aerozolu wytwarzanego przez AP01 eFlow® Nebulizer System połączono z trójwymiarowymi modelami anatomicznymi płuc utworzonymi na podstawie obrazów wysokorozdzielczej tomografii komputerowej (HRCT, ang. high-resolution computed tomography).

Analizowano modele reprezentujące:

• płuca bez zmian włóknieniowych,
• płuca z łagodnym IPF,
• płuca z ciężkim, zaawansowanym IPF.

Symulowano oddychanie objętością oddechową podczas nebulizacji i oceniano przewidywaną regionalną depozycję cząstek aerozolu. Takie podejście pozwala uwzględnić wpływ rzeczywistej geometrii dróg oddechowych i miąższu widocznej w HRCT na transport inhalowanych cząstek.

Szeroka przewidywana dystrybucja również w modelu ciężkiego IPF

Według danych przedstawionych przez Avalyn, AP01 wykazywał szeroką przewidywaną dystrybucję w obrębie płuc we wszystkich analizowanych modelach. Dotyczyło to zarówno płuca bez włóknienia, jak i modeli reprezentujących łagodny oraz ciężki IPF.

Co istotne, nasilenie włóknienia nie eliminowało w symulacji możliwości dostarczania aerozolu do znacznej części płuc. W komunikacie wskazano na stosunkowo spójny wzorzec depozycji pomiędzy modelami zdrowych płuc, łagodnego IPF i ciężkiego IPF.

Większość modelowanej masy zdeponowanego aerozolu przypadała na obszary pęcherzykowe i wewnątrzklatkowe. Z punktu widzenia rozwoju leku jest to istotne, ponieważ celem inhalacyjnego podawania pirfenidonu jest uzyskanie ekspozycji na lek w płucu, w tym w jego obwodowych obszarach objętych procesem włóknienia.

Wizualizacje komputerowe depozycji wskazywały również, że przy symulowanym spokojnym oddychaniu podczas nebulizacji cząstki AP01 były transportowane do różnych regionów płuc, a nie wyłącznie do dużych, centralnych dróg oddechowych.

Jak należy interpretować dane in silico?

Modelowanie komputerowe ma coraz większe znaczenie na etapie opracowywania leków podawanych drogą wziewną. Umożliwia przewidywanie zachowania aerozolu przy różnych warunkach anatomicznych i fizjologicznych, pomaga optymalizować parametry urządzenia oraz identyfikować sytuacje, w których przebudowa płuca mogłaby ograniczać dostarczanie substancji czynnej.

W przypadku IPF pytanie to jest szczególnie istotne. Choroba prowadzi do zaawansowanej przebudowy architektury płuc, dlatego teoretyczna możliwość uzyskania depozycji aerozolu w płucu zdrowym nie wystarcza do stwierdzenia, że podobny profil będzie zachowany w ciężkim włóknieniu.

Nowe dane wskazują, że przynajmniej w zastosowanym modelu komputerowym nasilone zmiany włóknieniowe nie uniemożliwiały szerokiej dystrybucji AP01. Jest to wynik wspierający dalszy rozwój tej drogi podania, ale jego znaczenie pozostaje przede wszystkim farmaceutyczne i translacyjne.

Najważniejsze ograniczenia dostępnych danych

Komunikat prasowy nie przedstawia pełnego zestawu danych metodologicznych z posteru. Nie podano w nim m.in. liczby wykorzystanych indywidualnych modeli HRCT, pełnych parametrów charakteryzujących aerozol, szczegółowych ilościowych wartości depozycji regionalnej ani analiz zmienności pomiędzy poszczególnymi modelami.

Nie można zatem na podstawie samego komunikatu określić, w jakim stopniu obserwowane wyniki reprezentują heterogeniczną populację pacjentów z IPF. Włóknienie płuc może istotnie różnić się pod względem rozmieszczenia, zaawansowania, zmian objętości płuc, mechaniki oddychania i współistniejących nieprawidłowości dróg oddechowych.

Najważniejszym ograniczeniem pozostaje jednak natura badania. Symulacja in silico przewiduje depozycję. Nie mierzy rzeczywistego stężenia leku w tkance płucnej pacjenta i nie ocenia odpowiedzi klinicznej.

Co wcześniej wykazano w badaniu ATLAS?

Kontekst dla nowych danych stanowi opublikowane w czasopiśmie Thorax badanie fazy 1b ATLAS, w którym oceniano dwie dawki inhalacyjnego pirfenidonu AP01 u osób z IPF. Do randomizowanego, otwartego badania prowadzonego w 25 ośrodkach w sześciu krajach włączono 91 pacjentów.

Uczestników przydzielono do AP01 w dawce 50 mg raz na dobę albo 100 mg dwa razy na dobę. Badanie miało przede wszystkim dostarczyć informacji dotyczących bezpieczeństwa, tolerancji oraz parametrów pozwalających projektować dalsze etapy programu klinicznego. Nie było klasycznym, zaślepionym badaniem fazy 3 z grupą placebo służącym do ostatecznego potwierdzenia skuteczności.

Po 48 tygodniach w grupie otrzymującej 100 mg dwa razy na dobę średnia zmiana FVC wyniosła -34 ml, natomiast w grupie 50 mg raz na dobę -188 ml. W ujęciu procentu wartości należnej zmiany wyniosły odpowiednio -0,4 oraz -4,9 punktu procentowego.

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi uznanymi przez badaczy za związane z leczeniem były kaszel, wysypka i nudności. Kaszel związany z terapią stwierdzono u 15,4% uczestników, wysypkę u 12,1%, a nudności u 8,8%. Zdarzenia te miały nasilenie łagodne lub umiarkowane.

Autorzy pracy podkreślali konieczność dalszych badań AP01. Otwarty charakter ATLAS, brak równoległej grupy placebo i cel charakterystyczny dla wczesnej fazy rozwoju klinicznego oznaczają, że obserwowana stabilizacja FVC w grupie otrzymującej większą dawkę powinna być traktowana jako sygnał wymagający potwierdzenia w odpowiednio zaprojektowanym badaniu kontrolowanym.

Osoby z IPF deklarują gotowość do udziału w badaniach, ale oczekują przejrzystych zasad

Drugim obszarem przedstawionym przez Avalyn na ERS 2026 było ilościowe i jakościowe badanie osób żyjących z IPF. Jego celem było poznanie wcześniejszych doświadczeń związanych z badaniami klinicznymi oraz czynników zwiększających lub ograniczających gotowość do uczestnictwa.

Według przedstawionych danych osoby z IPF wykazywały znaczną gotowość do uczestnictwa w badaniach. Dotyczyło to nawet sytuacji wymagających podróżowania na duże odległości oraz długotrwałego udziału w badaniu kontrolowanym placebo.

Jednocześnie z odpowiedzi wyłoniły się konkretne oczekiwania wobec zespołów badawczych. Szczególne znaczenie miały:

• jasne przedstawienie celu badania,
• przejrzyste omówienie możliwych korzyści,
• uczciwa i zrozumiała komunikacja dotycząca potencjalnego ryzyka,
• uwzględnianie wcześniejszych doświadczeń pacjentów,
• ograniczanie obciążeń logistycznych związanych z udziałem w badaniu.

W przypadku pacjentów z postępującą chorobą płuc obciążenie logistyczne może mieć szczególne znaczenie. Wielokrotne wizyty w ośrodku, czas podróży, konieczność organizacji transportu, wykonywanie powtarzanych procedur oraz długi okres obserwacji mogą wpływać na możliwość kontynuowania udziału niezależnie od motywacji pacjenta.

Jednocześnie z komunikatu dotyczącego danych ERS nie wynika liczebność analizowanej populacji, struktura demograficzna uczestników ani dokładne odsetki odpowiedzi na poszczególne pytania. Wnioski dotyczące preferencji należy więc na tym etapie traktować przede wszystkim jakościowo.

MIST ma odpowiedzieć na pytanie o skuteczność AP01 w PPF

Najważniejszym obecnie badaniem klinicznym programu AP01 jest MIST, globalne badanie fazy 2b prowadzone u pacjentów z postępującym włóknieniem płuc (PPF, ang. progressive pulmonary fibrosis). Jest to istotne rozróżnienie: przedstawione na ERS 2026 modele depozycji obejmowały płuca z IPF, natomiast populacja badania MIST obejmuje szersze spektrum postępujących włóknieniowych chorób śródmiąższowych płuc.

MIST zaprojektowano jako randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie dwóch dawek AP01 podawanych dwa razy na dobę wraz ze standardowym leczeniem. Okres zasadniczej obserwacji wynosi 52 tygodnie.

Pierwszorzędowym punktem końcowym jest zmiana natężonej pojemności życiowej (FVC, ang. forced vital capacity) od wartości wyjściowej do 52. tygodnia. Do głównych drugorzędowych punktów końcowych należą m.in. zmiany jakości życia, czas do progresji choroby oraz zmiana nasilenia włóknienia ocenianego w HRCT.

Według informacji Avalyn Pharma z sierpnia 2026 r. do trzech ramion MIST randomizowano 398 uczestników, przekraczając pierwotnie zakładaną liczebność programu. Rekrutacja została zakończona. Spółka przewiduje przedstawienie głównych 12-miesięcznych wyników badania w drugiej połowie 2027 r.

W praktyce klinicznej: na zmianę postępowania jest za wcześnie

Nowe dane z ERS 2026 wzmacniają uzasadnienie dla dalszego badania AP01, zwłaszcza dlatego, że w modelach komputerowych zaawansowane włóknienie nie eliminowało przewidywanej dystrybucji aerozolu w obrębie płuc. Nie oznacza to jednak, że AP01 powinien obecnie wpływać na wybór leczenia pacjentów z IPF lub PPF.

AP01 pozostaje terapią badaną klinicznie. Dane dotyczące depozycji aerozolu nie zastępują wyników randomizowanego badania skuteczności, a wcześniejsze obserwacje z ATLAS wymagają potwierdzenia w badaniu kontrolowanym placebo.

Dla klinicysty najważniejszym kolejnym etapem programu będzie ocena wyników MIST. Dopiero analiza zmian FVC, progresji choroby, obrazu HRCT, jakości życia i bezpieczeństwa pozwoli stwierdzić, czy bezpośrednie dostarczanie pirfenidonu do płuc przynosi przewagę kliniczną, która wykracza poza atrakcyjną farmakologicznie koncepcję terapii ukierunkowanej na narząd docelowy.