Geny, palenie tytoniu i otyłość zwiększają ryzyko zapalenia płuc

Naukowcy z University of Oulu zidentyfikowali geny, które zwiększają podatność na zapalenie płuc. Oprócz uwarunkowań genetycznych wykazano również, że palenie tytoniu oraz podwyższona masa ciała istotnie zwiększają ryzyko rozwoju tej choroby.

W badaniu zidentyfikowano łącznie 12 regionów genetycznych związanych z ryzykiem zapalenia płuc, z czego osiem opisano po raz pierwszy. Wiele z tych regionów powiązanych jest z regulacją odpowiedzi zapalnej organizmu. Szczególnie istotną rolę zaobserwowano jednak u pacjentów z nawracającymi zapaleniami płuc oraz u osób starszych, u których wyraźnie zaznaczał się udział genów związanych z uzależnieniem od nikotyny.

Badacze wykorzystali również dane genetyczne do oceny zależności przyczynowo-skutkowych. Uzyskane wyniki dostarczają dowodów na to, że palenie tytoniu oraz otyłość mogą zwiększać ryzyko zapalenia płuc w sposób bezpośredni, a nie jedynie poprzez czynniki pośrednie.

Analiza została przeprowadzona na podstawie danych genetycznych i zdrowotnych ponad 600 000 osób z Finlandii i Estonii. Czynniki ryzyka genetycznego oceniano nie tylko w populacji ogólnej, ale także w trzech grupach wiekowych, wśród osób z nawracającym zapaleniem płuc oraz u pacjentów chorujących na astmę.

„Siłą tego badania jest duży i wiarygodny zbiór danych, łączący informacje genetyczne z długoterminowymi danymi zdrowotnymi z dwóch krajów. Umożliwiło to analizę genetycznych czynników ryzyka zapalenia płuc w różnych grupach wiekowych i populacjach pacjentów” – podkreśla doktorantka Anni Heikkilä, główna analityczka badania.

Zapalenie płuc pozostaje jedną z najważniejszych chorób zakaźnych i istotną przyczyną zgonów. W Finlandii każdego roku choruje na nie około 50 000 osób, z czego blisko połowa wymaga leczenia szpitalnego. Choroba może być wywołana przez bakterie, wirusy lub – rzadziej – grzyby, a jej przebieg waha się od łagodnego do ciężkiego, w zależności od cech pacjenta oraz czynnika etiologicznego.

Częstość występowania zapalenia płuc jest wyraźnie wyższa w określonych grupach populacyjnych. Do grup największego ryzyka należą osoby starsze, pacjenci z przewlekłymi chorobami serca i układu oddechowego, osoby z obniżoną odpornością, a także osoby nadużywające alkoholu i palące tytoń. Dodatkowo czynniki socjoekonomiczne oraz niektóre choroby przewlekłe zwiększają ryzyko zachorowania, co sprawia, że profilaktyka i wczesne leczenie mają w tych grupach szczególne znaczenie.

„Zrozumienie dziedzicznych czynników ryzyka pozwala lepiej wyjaśnić, dlaczego niektórzy ludzie są bardziej podatni na zapalenie płuc i jak przebiega u nich choroba. Związek pomiędzy genami związanymi z uzależnieniem od nikotyny a ryzykiem zapalenia płuc u osób starszych ma istotne znaczenie z punktu widzenia zdrowia publicznego. W przyszłości nasze wyniki mogą wspierać rozwój nowych metod leczenia oraz skuteczniejszych strategii profilaktycznych” – zaznacza prof. Timo Hautala, specjalista chorób zakaźnych z University of Oulu i Oulu University Hospital.

Badanie zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym EBioMedicine:
Anni Heikkilä, Eeva Sliz, Sara Väyrynen, Kadri Reis, Abdelrahman G. Elnahas, Anu Reigo, Tõnu Esko, Johannes Kettunen, Timo Hautala, Genetic risk factors for pneumonia differ by patient subgroup, EBioMedicine, Volume 124, 2026.

Źródło: EBioMedicine, Genetic risk factors for pneumonia differ by patient subgroup
DOI: https://doi.org/10.1016/j.ebiom.2026.106136