Nowe leki przeciwgruźlicze o mniejszej toksyczności: sutezolid i delpazolid w badaniach klinicznych

Dwa międzynarodowe, randomizowane badania kliniczne II fazy, prowadzone pod kierownictwem dr. hab. Norberta Heinricha z Instytutu Medycyny Tropikalnej Szpitala Uniwersyteckiego LMU w Monachium, wykazały bezpieczeństwo i skuteczność dwóch nowych antybiotyków – sutezolidu i delpazolidu – jako potencjalnych zamienników linezolidu w leczeniu gruźlicy.

Oba leki wykazały silną aktywność przeciwbakteryjną i znacznie lepszą tolerancję w porównaniu do linezolidu, który choć skuteczny, wiąże się z wysoką toksycznością i ryzykiem ciężkich działań niepożądanych. Wyniki badań opublikowano 8 lipca 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie The Lancet Infectious Diseases.

Linezolid – skuteczny, ale toksyczny

Od 2022 roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca linezolid jako część schematu leczenia BPaLM (bedakilina, pretomanid, linezolid, moksyfloksacyna) w terapii wielolekoopornej gruźlicy płuc (MDR-TB), skracając czas leczenia z 18 do 6 miesięcy. Jednakże długotrwałe stosowanie linezolidu często powoduje poważne skutki uboczne, takie jak anemia czy neuropatia nerwu wzrokowego, które mogą wymusić przerwanie terapii.

„Mimo skuteczności, linezolid jest zbyt toksyczny dla wielu pacjentów. Potrzebujemy bezpieczniejszych leków w tej klasie” – podkreśla dr hab. Norbert Heinrich.

Nowe oksazolidynony o lepszym profilu bezpieczeństwa

Sutezolid i delpazolid, również należące do klasy oksazolidynonów, charakteryzują się znacznie niższą toksycznością. W ramach dwóch otwartych badań fazy IIb – SUDOCU (dla sutezolidu) i DECODE (dla delpazolidu) – oceniano je w unikalnych, czterolekowych schematach obejmujących także bedakilinę, delamanid i moksyfloksacynę.

Badania przeprowadzono w Tanzanii i RPA, a ich uczestnikami byli pacjenci z lekowrażliwą postacią gruźlicy płuc. Oba leki wykazały dobrą tolerancję i brak objawów neuropatii czy toksyczności hematologicznej.

Sutezolid – obiecujące wyniki w długoterminowej terapii

Sutezolid wykazał silną aktywność przeciwbakteryjną we wszystkich testowanych dawkach i nie powodował działań niepożądanych w zakresie hematologicznym ani neurologicznym. Choć nie ustalono jeszcze optymalnej dawki, dane sugerują, że sutezolid może być bezpieczną alternatywą dla linezolidu przy dłuższych terapiach.

Delpazolid – skuteczna i dobrze tolerowana terapia

W badaniu DECODE, delpazolid poprawiał skuteczność terapii z bedakiliną, delamanidem i moksyfloksacyną. Dawka 1200 mg raz dziennie osiągała odpowiednie stężenia terapeutyczne przez 16 tygodni, bez działań niepożądanych ze strony układu nerwowego czy krwiotwórczego. To czyni delpazolid bardzo obiecującym kandydatem do zastąpienia linezolidu w przyszłych schematach leczenia.

Międzynarodowa współpraca i dalsze plany

Badania realizowano w ramach konsorcjum PanACEA (Pan-African Consortium for the Evaluation of Anti-Tuberculosis Antibiotics), z udziałem partnerów z Europy i Afryki. Oba badania – SUDOCU i DECODE – były randomizowane, otwarte i zaprojektowane w celu oceny skuteczności, ekspozycji i bezpieczeństwa nowych leków.

Publikacja wyników w The Lancet Infectious Diseases podkreśla ich znaczenie dla przyszłości terapii gruźlicy. „Mniej działań niepożądanych przy zachowaniu skuteczności to duży krok w stronę bardziej bezpiecznych terapii” – komentuje dr Ivan Norena z Tropeninstitut LMU.

Planowane są już dalsze badania z większymi kohortami i zoptymalizowanymi schematami leczenia. Jeśli wyniki zostaną potwierdzone, sutezolid i delpazolid mogą odegrać kluczową rolę w leczeniu gruźlicy w nadchodzących latach.

Finansowanie i partnerzy

Badanie SUDOCU było finansowane przez konsorcjum PanACEA w ramach programu EDCTP2, przy wsparciu Unii Europejskiej, niemieckiego BMBF oraz niderlandzkiej NWO. Dodatkowe środki zapewniło Niemieckie Centrum Badań nad Infekcjami (DZIF). Firma Otsuka dostarczyła nieodpłatnie delamanid, a Sequella – sutezolid.

Badanie DECODE sfinansowano ze środków LigaChem Biosciences, wykorzystując infrastrukturę PanACEA. Również tutaj delamanid dostarczono bezpłatnie.

Źródło: Klinikum der Universität München

• Delpazolid w połączeniu z bedakwiliną, delamanidem i moksyfloksacyną w leczeniu gruźlicy płuc (PanACEA-DECODE-01): prospektywne, randomizowane, otwarte badanie fazy 2b z ustalaniem dawki. Minja, Lilian Tina i in. The Lancet Infectious Diseases, publikacja online, 8 lipca 2025 r. Dostępne pod adresem: https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(25)00289-0/fulltext
• Sutezolid w połączeniu z bedakwiliną, delamanidem i moksyfloksacyną w leczeniu gruźlicy płuc (PanACEASUDOCU-01): prospektywne, otwarte, randomizowane badanie fazy 2b mające na celu ustalenie dawki. Heinrich, Norbert i in. The Lancet Infectious Diseases, publikacja online, 8 lipca 2025 r. Dostępne pod adresem: https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(25)00213-0/fulltext
• Poszukiwanie przez pacjentów bezpiecznych metod leczenia gruźlicy. Perumal R, Naidoo K. The Lancet Infectious Diseases, publikacja online, 8 lipca 2025 r. Dostępne pod adresem: https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(25)00362-7/fulltext