Nowy test krwi może pomóc wykrywać gruźlicę zanim pojawią się objawy
Międzynarodowe badanie przeprowadzone w Tanzanii, Zimbabwe i Mozambiku pokazuje potencjał testu analizującego odpowiedź immunologiczną organizmu na zakażenie prątkiem gruźlicy.
Nowe badanie opublikowane na łamach The Lancet Infectious Diseases wskazuje, że test krwi analizujący odpowiedź immunologiczną gospodarza może skutecznie wykrywać aktywną gruźlicę oraz pomagać identyfikować osoby najbardziej narażone na rozwój choroby. Choć metoda nie spełnia jeszcze wszystkich kryteriów WHO jako samodzielne narzędzie przesiewowe, może znacząco zwiększyć skuteczność programów profilaktycznych.
W artykule:
- Dlaczego domownicy chorych na gruźlicę należą do grupy wysokiego ryzyka
- Na czym polega test odpowiedzi gospodarza MTB-HR
- Jak przebiegało wieloletnie badanie w Afryce
- Jaką skuteczność osiągnął nowy test w wykrywaniu aktywnej gruźlicy
- Czy badanie krwi pozwala przewidzieć rozwój gruźlicy
- Jakie znaczenie wyniki mają dla przyszłych programów profilaktycznych
Osoby mieszkające z chorymi na gruźlicę należą do grupy szczególnie wysokiego ryzyka zachorowania. Szacuje się, że prawdopodobieństwo rozwoju choroby u domowników wynosi około 2%. Pomimo tego nadal trudno jest wykryć gruźlicę na bardzo wczesnym etapie lub przewidzieć, u których osób zakażenie rozwinie się w aktywną postać choroby. Z tego powodu leczenie profilaktyczne nadal nie jest stosowane tak szeroko, jak mogłoby być.
Większość osób mających kontakt z chorym nie zgłasza żadnych objawów. Obecnie wykorzystywane strategie opierają się przede wszystkim na ocenie objawów klinicznych oraz badaniach plwociny. Takie podejście często nie pozwala wykryć wczesnych lub utajonych stadiów choroby, przez co wiele przypadków rozpoznawanych jest dopiero w bardziej zaawansowanej fazie.
Test oceniający odpowiedź układu odpornościowego
Zespół naukowców kierowany przez profesor Katharinę Kranzer oraz dr. Norberta Heinricha z Ludwig-Maximilians-Universität München (LMU), działający w ramach konsorcjum ERASE-TB, zaproponował inne podejście diagnostyczne. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie The Lancet Infectious Diseases.
Badacze ocenili przydatność testu krwi analizującego ekspresję trzech genów odpowiedzi immunologicznej gospodarza – Cepheid Xpert MTB Host Response (MTB-HR). W przeciwieństwie do klasycznych metod wykrywających bezpośrednio bakterie Mycobacterium tuberculosis, test ocenia reakcję układu odpornościowego organizmu na zakażenie. Takie rozwiązanie może umożliwiać wcześniejsze wykrywanie rozwijającej się choroby oraz identyfikację osób najbardziej zagrożonych jej wystąpieniem.
Test MTB-HR nie wykrywa bezpośrednio prątków gruźlicy. Analizuje ekspresję trzech genów związanych z odpowiedzią immunologiczną organizmu na zakażenie, co może pozwalać na wcześniejsze rozpoznanie rozwijającej się choroby.
Dwuletnia obserwacja ponad 2000 osób
Badanie zostało sfinansowane przez European and Developing Countries Clinical Trials Partnership (EDCTP2). Do projektu włączono ponad 2000 domowników osób chorujących na gruźlicę z Tanzanii, Zimbabwe i Mozambiku.
Uczestnicy w wieku co najmniej 10 lat byli obserwowani przez okres do dwóch lat. W tym czasie regularnie przechodzili badania kliniczne, obrazowe oraz laboratoryjne. Podczas każdej wizyty pobierano próbkę krwi z opuszki palca, która była analizowana z wykorzystaniem platformy GeneXpert.
Skuteczne wykrywanie aktywnej gruźlicy
Analiza wykazała, że test MTB-HR z dużą dokładnością identyfikował osoby z aktywną gruźlicą oraz skutecznie odróżniał je od uczestników bez choroby.
Możliwość przewidywania przyszłego rozwoju gruźlicy okazała się umiarkowana. Najlepsze wyniki test osiągał u osób znajdujących się już krótko przed wystąpieniem objawów klinicznych. Znacznie trudniejsze było przewidywanie zachorowania z większym wyprzedzeniem czasowym.
Dodatnia wartość predykcyjna testu była wyższa niż w przypadku obecnie stosowanych badań immunologicznych. Jednocześnie autorzy podkreślają, że jako samodzielne narzędzie przesiewowe lub prognostyczne test nie spełnił wszystkich kryteriów skuteczności określonych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).
Autorzy badania podkreślają, że MTB-HR nie powinien być obecnie traktowany jako samodzielne narzędzie diagnostyczne. Największą wartość może mieć jako element bardziej kompleksowych programów przesiewowych i profilaktycznych.
Szansa na bardziej precyzyjną profilaktykę
Zdaniem autorów wyniki pokazują, że testy oceniające odpowiedź immunologiczną gospodarza mogą znaleźć zastosowanie zarówno w wykrywaniu aktywnej gruźlicy, jak i identyfikowaniu osób najbardziej zagrożonych rozwojem choroby w przyszłości.
Jest to szczególnie istotne, ponieważ domownicy chorych na gruźlicę w chwili badań przesiewowych najczęściej nie wykazują żadnych objawów. Obecnie stosowane metody mają ograniczoną zdolność wskazywania, u których osób zakażenie przejdzie w aktywną postać choroby.
Badacze podkreślają, że wykorzystanie testów opartych na odpowiedzi gospodarza może umożliwić bardziej precyzyjne kierowanie profilaktyki przeciwgruźliczej. Pozwoliłoby to ograniczyć liczbę niepotrzebnych terapii zapobiegawczych oraz zwiększyć skuteczność działań zmierzających do eliminacji gruźlicy. Jednocześnie autorzy zaznaczają, że przed wdrożeniem takich metod do rutynowej praktyki konieczna jest ich dalsza ocena w rzeczywistych warunkach klinicznych i epidemiologicznych.
Źródło: The Lancet Infectious Diseases, Diagnostic and prognostic accuracy of the Mycobacterium tuberculosis host response 3-gene cartridge among tuberculosis household contacts in Mozambique, Tanzania, and Zimbabwe: a prospective, longitudinal, diagnostic and prognostic accuracy cohort study.
DOI: https://doi.org/10.1016/S1473-3099(26)00114-3
