Wczesne badanie kliniczne potwierdza potencjał donosowej szczepionki przeciw grypie w generowaniu szerokiej odpowiedzi immunologicznej
Naukowcy z Center for Vaccine Development and Global Health (CVD) University of Maryland School of Medicine przedstawili obiecujące wyniki wczesnej fazy badania klinicznego, w którym eksperymentalna donosowa szczepionka przeciwko wirusowi H5N1 wywołała szeroką odpowiedź immunologiczną skierowaną przeciw wielu wariantom tzw. „ptasiej grypy”. Publikacja ukazała się w czasopiśmie Nature Communications i podkreśla rosnące znaczenie strategii immunizacji śluzówkowej – czyli szczepień podawanych do nosa – w przygotowaniach do zagrożeń pandemicznych.
Donosowe szczepionki jako narzędzie odporności śluzówkowej
Rozprzestrzenianie się wirusa H5N1 w populacjach zwierząt, z okresowymi przypadkami zakażeń u ludzi, uwydatnia pilną potrzebę opracowania skutecznych metod profilaktyki. Jak podkreślił autor korespondencyjny badania, dr Justin Ortiz, immunizacja donosowa może odegrać kluczową rolę w budowaniu odporności populacyjnej i ochronie przed zmieniającymi się szczepami wirusa grypy.
Standardowe szczepionki przeciwko grypie podawane domięśniowo generują głównie odpowiedź ogólnoustrojową, która chroni przed objawami choroby, jednak w mniejszym stopniu zapobiega transmisji wirusa. Z kolei szczepionki donosowe mają na celu aktywację układu odpornościowego bezpośrednio w miejscu wnikania patogenu, czyli w błonie śluzowej dróg oddechowych. Taki typ odpowiedzi może skuteczniej ograniczać szerzenie się zakażenia.
Projekt badania i grupy porównawcze
W randomizowanym badaniu kontrolowanym wzięło udział 40 zdrowych dorosłych ochotników. Uczestnicy zostali losowo przypisani do różnych dawek donosowej szczepionki H5 z adiuwantem NanoVax® W805EC firmy BlueWillow. Grupy kontrolne otrzymały placebo lub wysoką dawkę szczepionki H5 pozbawionej adiuwantu. Po sześciu miesiącach wszyscy uczestnicy otrzymali domięśniowy booster szczepionki H5.
Szczepionka NanoVax H5 okazała się bezpieczna i dobrze tolerowana. Co kluczowe, tylko osoby zaszczepione donosowo z adiuwantem wykazały silne „primowanie” odpowiedzi immunologicznej – potwierdzone po podaniu boostera domięśniowego. Oznacza to, że ich układ odpornościowy był przygotowany do szybkiej reakcji na kontakt z antygenem.
Co istotne, nawet bez boostera szczepionka donosowa z adiuwantem wywołała zarówno odpowiedź śluzówkową, jak i ogólnoustrojową – czego nie udało się osiągnąć w poprzednich badaniach innych rekombinowanych donosowych szczepionek H5.
Szeroka odpowiedź immunologiczna na różne klady wirusa H5N1
Dr Meagan E. Deming podkreśliła, że szczepionka wspomagała rozpoznawanie wielu wariantów wirusa H5N1, co jest kluczowe w kontekście zmienności antygenowej tego patogenu. Obecność adiuwantu sugeruje ponadto możliwość stosowania niższych dawek antygenu, co ma znaczenie w sytuacjach ograniczonych zasobów podczas pandemii.
W badaniu wykazano, że uczestnicy otrzymujący adiuwantowaną szczepionkę donosową mieli:
- wyższe poziomy przeciwciał IgG i IgA,
- zwiększoną liczbę komórek pamięci immunologicznej,
- lepszą zdolność cytotoksyczną ukierunkowaną na komórki zakażone wirusem.
Dr Franklin R. Toapanta zaznaczył, że uzyskane wyniki potwierdzają skuteczne „primowanie śluzówkowe” oraz możliwość indukowania szerokiej odporności międzykladnej, co jest jednym z najważniejszych celów nowoczesnych programów szczepień przeciw grypie.
Badanie zostało sfinansowane przez National Institutes of Allergy and Infectious Diseases (U01AI148081). Dziekan University of Maryland School of Medicine, dr Mark T. Gladwin, podkreślił, że projekt wpisuje się w globalne priorytety zdrowia publicznego i akcentuje potrzebę dalszych badań nad biomarkerami odporności śluzówkowej oraz alternatywnymi wskaźnikami skuteczności szczepień.
Źródło: Nature Communications, An Intranasal Adjuvanted, Recombinant Influenza A/H5 Vaccine Primes Against Diverse H5N1 Clades: A Phase I Trial
DOI: http://dx.doi.org/10.1038/s41467-025-64686-3
