Długoterminowa analiza zależności pomiędzy jakością powietrza a rakiem płuca
Badanie prowadzone przez Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal), ośrodek wspierany przez “la Caixa” Foundation, we współpracy z American Cancer Society (ACS), przeanalizowało zależności pomiędzy różnymi zanieczyszczeniami powietrza a głównymi podtypami raka płuca. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie Environmental Pollution.
Rak płuca klasyfikowany jest zasadniczo do dwóch głównych typów. Najczęściej występującym jest niedrobnokomórkowy rak płuca, który obejmuje gruczolakoraka, raka płaskonabłonkowego oraz raka wielkokomórkowego. Podtypy te różnią się rodzajem zajętych komórek oraz ich lokalizacją w obrębie płuca i odpowiadają za większość rozpoznań. Drugim głównym typem jest drobnokomórkowy rak płuca, występujący rzadziej, ale charakteryzujący się bardziej agresywnym przebiegiem i silnym związkiem z paleniem tytoniu.
Liczne badania wykazały, że zanieczyszczenie powietrza zewnętrznego, w szczególności ekspozycja na pyły zawieszone drobnej frakcji (PM2.5), stanowi czynnik rakotwórczy raka płuca. Nadal jednak nie jest w pełni poznany wpływ zanieczyszczeń powietrza na częstość występowania poszczególnych podtypów nowotworu oraz na przebieg choroby po rozpoznaniu. Szczególnie niewiele badań dotyczyło wpływu zanieczyszczeń powietrza na przeżycie chorych z rakiem płuca, a omawiane badanie dostarcza w tym zakresie istotnych danych.
Obserwacja trwająca do 25 lat
Badanie objęło ponad 122 000 osób uczestniczących w amerykańskiej kohorcie Cancer Prevention Study-II (CPS-II) prowadzonej przez American Cancer Society, począwszy od 1992 roku. Uczestnicy aktualizowali dane osobowe oraz informacje dotyczące rozpoznań nowotworowych co dwa lata, aż do 2017 roku. Dla każdego uczestnika oszacowano roczną ekspozycję na różne zanieczyszczenia: pyły drobne (PM2.5), pyły grube (PM10), ozon (O₃), dwutlenek siarki (SO₂), dwutlenek azotu (NO₂) oraz tlenek węgla (CO). Analiza uwzględniała zmienność ekspozycji w czasie oraz korygowała wyniki o liczne czynniki indywidualne, w tym historię palenia tytoniu. W okresie od 1992 do 2017 roku w badanej kohorcie zidentyfikowano 4 282 przypadki raka płuca.
„Wykorzystaliśmy krajowe dane dotyczące jakości powietrza, połączone z informacjami satelitarnymi oraz danymi dotyczącymi użytkowania terenu, aktualizowanymi na przestrzeni 25 lat trwania badania” – wyjaśnia Ryan Diver, badacz ISGlobal i naukowiec American Cancer Society, pierwszy autor publikacji. „Pozwoliło nam to powiązać ekspozycję na zanieczyszczenia z ryzykiem rozwoju poszczególnych podtypów raka płuca, a także z przeżyciem po rozpoznaniu w określonych podgrupach pacjentów”.
Różne zanieczyszczenia, różne podtypy raka płuca
Badanie potwierdziło, że ekspozycja na pyły drobne (PM2.5) zwiększa ryzyko rozwoju raka płuca. Efekt ten był obserwowany w podobnym stopniu we wszystkich głównych podtypach histologicznych, w tym w gruczolakoraku, raku płaskonabłonkowym oraz raku wielkokomórkowym.
Analiza wykazała również istotne zależności z kilkoma zanieczyszczeniami gazowymi, w szczególności z NO₂, O₃ oraz SO₂, zwłaszcza w przypadku niedrobnokomórkowego raka płuca. W obrębie tej grupy dwutlenek azotu (NO₂) wykazywał silniejszy związek z gruczolakorakiem, najczęściej występującym podtypem raka płuca, natomiast ozon (O₃) wiązał się z wyższym ryzykiem raka wielkokomórkowego. Nie stwierdzono natomiast jednoznacznych i powtarzalnych zależności pomiędzy analizowanymi zanieczyszczeniami gazowymi a drobnokomórkowym rakiem płuca, który jest jednym z podtypów najsilniej związanych z paleniem tytoniu.
Przeżycie chorych a jakość powietrza
W całej populacji badanych pacjentów nie zaobserwowano jednoznacznych zależności pomiędzy ekspozycją na zanieczyszczenia powietrza a przeżyciem po rozpoznaniu raka płuca. Jednak wśród chorych z wczesnym stadium choroby ekspozycja na SO₂ była związana z niższymi wskaźnikami przeżycia.
„Zaobserwowaliśmy, że zanieczyszczenie powietrza nie wpływa na wszystkie typy raka płuca w jednakowy sposób” – podkreśla Michelle C. Turner, badaczka ISGlobal i starsza autorka publikacji. „Nasze wyniki wzmacniają znaczenie uwzględniania lokalnej jakości powietrza w planowaniu opieki zdrowotnej oraz oceny środowiskowej ekspozycji pacjentów w celu identyfikacji dodatkowych czynników ryzyka” – podsumowuje Turner.
Źródło: Environmental Pollution, Association of ambient air pollutants with risk of lung cancer subtypes and survival after diagnosis
DOI: https://doi.org/10.1016/j.envpol.2025.127456
