Rak płuca u osób nigdy niepalących – narastający problem kliniczny wymagający nowej strategii

Rak płuca u osób, które nigdy nie paliły tytoniu, stanowi istotny i rosnący odsetek globalnych przypadków tego nowotworu, jednak grupa ta pozostaje niewystarczająco zbadana – wynika z nowego przeglądu opracowanego przez badaczy z UCL (University College London).

W 2020 roku rak płuca u osób nigdy niepalących (LCINS, lung cancer in never-smokers) był piątą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów na świecie (najczęstszą przyczyną pozostawał rak płuca związany z paleniem tytoniu).

Opublikowany na łamach Trends in Cancer przegląd wzywa do zwiększenia finansowania badań przesiewowych oraz badań naukowych dotyczących LCINS, którego udział w ogólnej liczbie zachorowań systematycznie rośnie wraz ze spadkiem częstości palenia tytoniu. Dane z badań obejmujących kilka tysięcy chorych na raka płuca w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii wskazują, że bezwzględna liczba przypadków LCINS również wzrosła. W analizie brytyjskiej liczba ta podwoiła się w latach 2008–2014.

Obecnie zdecydowana większość zasobów przeznaczonych na badania przesiewowe w kierunku raka płuca koncentruje się na osobach palących. W Wielkiej Brytanii nie prowadzi się rutynowych badań przesiewowych w kierunku raka płuca u osób, które nigdy nie paliły.

W konsekwencji LCINS jest często rozpoznawany w bardziej zaawansowanym stadium, co przekłada się na gorsze rokowanie. Ponadto terapie powszechnie stosowane w raku płuca związanym z paleniem tytoniu, takie jak immunoterapia, są istotnie mniej skuteczne u osób nigdy niepalących.

Autorzy podkreślają, że różnice te uzasadniają traktowanie LCINS jako odrębnej jednostki kliniczno-biologicznej, wymagającej większych inwestycji w dedykowane badania, programy przesiewowe i badania kliniczne.

Pierwsza autorka przeglądu, dr Deborah Caswell (UCL Respiratory Medicine), wskazuje na potrzebę opracowania nowej strategii obejmującej predykcję ryzyka, wcześniejsze wykrywanie oraz prewencję LCINS.

Jak podkreśla: „Największym problemem jest niedodiagnozowanie, ponieważ rak płuca u osób nigdy niepalących nie wpisuje się w typowy profil pacjenta. Jeśli młoda kobieta, która nigdy nie paliła, zgłasza się do lekarza rodzinnego z bólem barku, personel medyczny może nawet nie rozważyć raka płuca jako potencjalnej przyczyny.

Rak płuca u osób nigdy niepalących nie jest obecnie postrzegany jako odmienna postać tej choroby, co utrudnia jego wykrycie we wczesnym stadium. Coraz mniej osób pali tytoń, co jest zjawiskiem korzystnym, jednak skutkuje to wzrostem odsetka przypadków raka płuca wśród osób nigdy niepalących. Potrzebujemy lepszych programów przesiewowych i lepszego zrozumienia przyczyn tej choroby”.

Odrębna etiologia i biologia nowotworu

Autorzy przeglądu argumentują, że LCINS ma odmienną etiologię i biologię, co wymaga innego podejścia diagnostyczno-terapeutycznego. Rekomendują przesunięcie ciężaru kwalifikacji do badań przesiewowych w kierunku modeli opartych na indywidualnym ryzyku, zamiast polegania niemal wyłącznie na wywiadzie dotyczącym palenia tytoniu.

Do narastających czynników ryzyka należą predyspozycje genetyczne, klonalna hematopoeza (stan, w którym nieprawidłowe komórki namnażają się w szpiku kostnym), a także ekspozycje środowiskowe, takie jak zanieczyszczenie powietrza, radon (radioaktywny gaz pochodzący ze skał i gleby) oraz bierne palenie. Czynniki te każdego roku przyczyniają się do znacznej liczby zgonów w skali globalnej.

Jednocześnie względne ryzyko związane z każdym z tych czynników jest umiarkowane, co utrudnia jednoznaczne uzasadnienie wdrożenia szerokich programów badań przesiewowych.

Profil molekularny i znaczenie badań genetycznych

U osób nigdy niepalących częściej rozwija się gruczolakorak płuca, który zwykle lokalizuje się obwodowo. Nowotwory te częściej są napędzane pojedynczą mutacją genetyczną, co umożliwia zastosowanie terapii ukierunkowanych molekularnie. Szacuje się, że około 80% gruczolakoraków płuca wykazuje tzw. mutacje „actionable”, jednak odpowiedź na immunoterapię jest w tej grupie słabsza niż u chorych z wywiadem palenia.

Do 4,5% pacjentów z gruczolakorakiem płuca jest nosicielami dziedzicznych wariantów genetycznych zwiększających ryzyko nowotworu. Niektóre mutacje, takie jak EGFR T790M, mogą prowadzić do wcześniejszego wystąpienia nowotworu oraz jego wieloogniskowego charakteru. Z kolei zmiany w rodzinie genów APOBEC3, fizjologicznie zaangażowanych w odpowiedź przeciwwirusową, również zwiększają ryzyko nowotworzenia. Podkreśla to znaczenie badań genetycznych w tej populacji.

Kolejną potencjalną grupą ryzyka są osoby z klonalną hematopoezą o nieokreślonym potencjale (CHIP), związaną z wiekiem. W tym stanie mutacja w komórce macierzystej krwi prowadzi do proliferacji nieprawidłowych klonów w szpiku kostnym. Badacze wskazują, że może to zwiększać ryzyko raka płuca niezależnie od wywiadu palenia, poprzez indukowanie przewlekłego stanu zapalnego sprzyjającego wzrostowi guza.

Choć wstępne dane sugerują, że leczenie przeciwzapalne może zmniejszać ryzyko u osób z grup wysokiego ryzyka, obecnie nie istnieją rutynowe wytyczne dotyczące badań przesiewowych ani postępowania w tym zakresie w prewencji nowotworów.

Kierunki działań profilaktycznych

Autorzy wskazują na obiecujące możliwości opracowania interwencji prewencyjnych w LCINS, obejmujące:

• ukierunkowaną profilaktykę u osób z dziedziczną predyspozycją genetyczną,
• strategie przeciwzapalne u osób z przewlekłym stanem zapalnym związanym z ekspozycją na zanieczyszczenia środowiskowe, CHIP lub choroby zapalne,
• działania z zakresu zdrowia publicznego, takie jak monitorowanie stężenia radonu oraz ograniczanie ekspozycji na zanieczyszczenia powietrza i bierne palenie.

Źródło: Trends in Cancer, Call for action on understudied lung cancer in never-smokers
DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.trecan.2025.12.009