Fenotypy i endotypy w rozstrzeniach oskrzeli – w stronę spersonalizowanej terapii

Rozstrzenia oskrzeli, dawniej uznawane za rzadką jednostkę chorobową, w ostatnich latach wzbudzają coraz większe zainteresowanie dzięki postępom w badaniach i strategiach terapeutycznych. Mimo to, znaczna heterogenność kliniczna wciąż stanowi poważne wyzwanie w leczeniu tej choroby. Celem niniejszego przeglądu jest wyjaśnienie koncepcji fenotypów i endotypów, pogłębienie zrozumienia złożoności rozstrzeni oskrzeli oraz wskazanie kierunków rozwoju leczenia personalizowanego.

Metody
W bazie danych PubMed przeszukano artykuły opublikowane w języku angielskim między styczniem 1990 a sierpniem 2024 roku, stosując słowa kluczowe: „bronchiectasis”, „phenotype”, „endotype”, „diagnosis”, „disease management”, „complexity”, „eosino*”, „neutrop*” oraz „precision medicine”.

Najważniejsze treści i ustalenia
Autorzy przeanalizowali uznane fenotypy kliniczne, takie jak często zaostrzający się pacjent (frequent exacerbator) oraz nakładanie się chorób przewlekłych dróg oddechowych (np. z POChP lub astmą), które istotnie wpływają na rokowanie i wybór terapii. Podkreślono znaczenie fenotypowania na podstawie etiologii oraz wskazano, że identyfikacja konkretnych przyczyn choroby może umożliwić wdrożenie terapii celowanych.

Omówiono również najnowsze osiągnięcia w zakresie charakterystyki endotypów rozstrzeni oskrzeli, ze szczególnym uwzględnieniem zapalenia neutrofilowego i eozynofilowego. Te endotypy pozwalają lepiej zrozumieć mechanizmy patofizjologiczne choroby oraz dostosować odpowiednie strategie leczenia. Badania z zastosowaniem analizy skupień (cluster analysis) umożliwiły identyfikację odrębnych endotypów zapalnych, co przyczyniło się do pogłębienia wiedzy na temat progresji choroby oraz potencjalnych celów terapeutycznych.

Zintegrowanie fenotypowania klinicznego z molekularnym endotypowaniem daje szerszy obraz jednostki chorobowej i wskazuje na konieczność podejścia dwutorowego w celu skutecznego radzenia sobie z jej wewnętrzną zmiennością. Autorzy podkreślają również rolę identyfikacji tzw. cech poddających się leczeniu („treatable traits”), co może zwiększyć precyzję interwencji terapeutycznych i poprawić wyniki leczenia. Przegląd ukazuje potencjał rozwoju medycyny precyzyjnej w rozstrzeniach oskrzeli poprzez analizę współwystępowania fenotypów klinicznych, endotypów oraz indywidualnych cech pacjentów.

Wnioski
Zrozumienie rozstrzeni oskrzeli przez pryzmat fenotypów i endotypów jest kluczowe dla opracowania spersonalizowanych interwencji ukierunkowanych na mechanizmy biologiczne, co może przyczynić się do poprawy skuteczności leczenia i jakości życia pacjentów.

Źródło: Journal of Thoracic Disease, Phenotypes and endotypes in bronchiectasis: a narrative review of progress toward precision medicine
DOI: https://dx.doi.org/10.21037/jtd-2024-1945