Opublikowano nowy Cochrane Review, który analizuje kluczowe pytanie: czy osoby powyżej 60. roku życia są skutecznie chronione przed infekcjami dolnych dróg oddechowych po szczepieniu przeciwko wirusowi RS (Respiratory Syncytial Virus, RSV) – i jeśli tak, to w jakim stopniu? Wyniki jasno wskazują, że szczepienie zapewnia dobrą ochronę osobom z grupy podwyższonego ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Obejmuje to nie tylko seniorów, ale również niemowlęta – których ryzyko ciężkiej infekcji znacząco maleje, jeśli matka została zaszczepiona w czasie ciąży.
Wirus RS – poważne zagrożenie dla dzieci i osób starszych
Wirus RS jest szeroko rozpowszechnionym patogenem, który może powodować zwykłe przeziębienia i kaszel, ale również ciężkie infekcje dolnych dróg oddechowych, takie jak zapalenie oskrzeli i płuc. W krajach Unii Europejskiej, Norwegii i Wielkiej Brytanii co roku około 250 tysięcy dzieci poniżej 5. roku życia trafia z powodu zakażenia RSV do szpitala, część z nich na oddziały intensywnej terapii. Wśród dorosłych liczba hospitalizacji sięga 156 tysięcy rocznie. Szacuje się, że co dwudziesty senior w Europie ulega zakażeniu RSV każdego roku.
Do grup największego ryzyka należą wcześniaki, niemowlęta do 6. miesiąca życia, osoby powyżej 65. roku życia oraz pacjenci z osłabioną odpornością, cukrzycą, chorobami serca i płuc lub innymi schorzeniami przewlekłymi.
Rekomendacje STIKO
Dla noworodków i niemowląt Stała Komisja ds. Szczepień (STIKO) zaleca pasywną immunizację przy pomocy długodziałających przeciwciał monoklonalnych. Dla osób starszych dostępne są natomiast różne szczepionki do aktywnej immunizacji. Obecnie STIKO rekomenduje szczepionki ABRYSVO (Pfizer) i AREXVY (GSK) – najlepiej podane na początku października, u wszystkich osób powyżej 75 lat lub od 60. roku życia, jeśli występują choroby współistniejące.
Wyniki Cochrane Review
Najnowszy przegląd Cochrane objął cztery randomizowane badania kontrolowane z udziałem około 100 tysięcy uczestników. Analizowano skuteczność szczepionek ABRYSVO, AREXVY, mRESVIA (Moderna) oraz innego, niezatwierdzonego w Europie preparatu.
Wyniki pokazują, że w pierwszym sezonie RSV po szczepieniu osoby starsze są skutecznie chronione przed zakażeniami dolnych dróg oddechowych wywołanymi przez wirusa RS – czyli przed zapaleniem płuc i oskrzeli.
W liczbach wygląda to następująco:
- wśród 1000 zaszczepionych osób powyżej 60 lat (średni wiek w badaniach: 68–70 lat) infekcji RSV nabawiła się tylko jedna osoba,
- w grupie niezaszczepionej zachorowało około pięciu na 1000 osób.
Oznacza to, że szczepienie zapobiegło infekcji u czterech z 1000 seniorów. W przypadku łagodniejszych infekcji górnych dróg oddechowych efekt był nieco większy – szczepienie zapobiegło zachorowaniu u sześciu na 1000 starszych osób.
Ochrona niemowląt dzięki szczepieniu matek
W odniesieniu do niemowląt badacze przeanalizowali pięć badań klinicznych obejmujących ponad 23 tysiące dzieci. Bez ochrony matczynej na RSV zachorowało 24 z 1000 niemowląt, a 19 wymagało hospitalizacji.
W przypadku dzieci, których matki były zaszczepione przeciw RSV w ciąży, liczby te spadły odpowiednio do 11 i 9 przypadków na 1000.
W Niemczech szczepienie kobiet w ciąży przeciwko RSV nie jest obecnie rekomendowane. Zamiast tego STIKO zaleca pasywną immunizację noworodków przeciwciałem monoklonalnym Nirsevimab (Beyfortus), aby chronić je przed ciężkimi przebiegami infekcji.
Wysoka wiarygodność danych i ograniczenia
Badacze Cochrane ocenili wiarygodność dowodów jako wysoką w systemie GRADE – ponieważ analizowane badania spełniały rygorystyczne wymogi metodologiczne.
Jednocześnie podkreślono, że uczestników badań z grupy seniorów obserwowano przez stosunkowo krótki czas. Oznacza to, że pewne jest tylko to, iż ochrona utrzymuje się w pierwszym sezonie po szczepieniu. Nie wiadomo jeszcze, jak długo utrzymuje się odporność w kolejnych latach.
Co ważne, dane z czterech badań nie pozwalają ocenić, czy szczepienie zmniejsza ryzyko hospitalizacji lub zgonu z powodu RSV – ponieważ takie przypadki występują bardzo rzadko, nawet w dużych populacjach badanych.
Działania niepożądane i bezpieczeństwo
Autorzy Cochrane przeanalizowali również ciężkie działania niepożądane szczepień RSV, takie jak konieczność hospitalizacji, trwałe uszkodzenie zdrowia czy zgony. Nie stwierdzono istotnych różnic między grupą zaszczepioną a niezaszczepioną.
Z kolei dane z nadzoru epidemiologicznego CDC i RKI wskazują, że w USA zaobserwowano zwiększoną częstość występowania zespołu Guillain-Barré (około 25 przypadków na milion szczepień) w okresie po szczepieniu przeciw RSV. To rzadkie schorzenie neurologiczne przebiegające z osłabieniem i porażeniami. Aby dokładniej ocenić bezpieczeństwo szczepień, konieczne są dalsze badania porejestracyjne (post-marketing).
O badaniu
Przegląd został zlecony i sfinansowany przez Komisję Europejską oraz Europejską Agencję Wykonawczą ds. Zdrowia i Cyfryzacji (HaDEA) na zlecenie Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC).
Cochrane planuje aktualizację analizy o nowe dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa dostępnych szczepionek przeciw RSV w ciągu najbliższych tygodni.
Źródło: Cochrane Database of Systematic Reviews,
Respiratory syncytial virus (RSV) vaccines for preventing lower respiratory tract disease in older adults and during pregnancy
DOI: https://doi.org/10.1002/14651858.CD016131
