Rak płuca i nowotwory klatki piersiowej

Guzy raka płuca mogą wykorzystywać neurony czuciowe do wywoływania kacheksji

Nowy mechanizm wyniszczenia nowotworowego: sygnalizacja między guzem płuca a mózgiem

Nowe badanie opublikowane w Science wskazuje, że określony podtyp genetyczny raka płuca może nasilać kacheksję nowotworową poprzez komunikację z mózgiem za pośrednictwem neuronów czuciowych w płucach. Wyniki sugerują, że przerwanie tego sygnału – między innymi przez wpływ na prostaglandynę E2 oraz skład kwasów tłuszczowych w diecie – może otworzyć nowy kierunek leczenia wyniszczenia nowotworowego.

W artykule:

  • Dlaczego kacheksja jest jednym z najpoważniejszych powikłań chorób nowotworowych
  • Jak podtyp raka płuca może komunikować się z mózgiem przez neurony czuciowe
  • Rola prostaglandyny E2 w sygnalizacji między guzem a układem nerwowym
  • Wpływ diety wysokotłuszczowej, kwasów omega-6 i omega-3 na rozwój kacheksji
  • Znaczenie aspiryny, ibuprofenu i potencjalnych nowych strategii terapeutycznych
  • Możliwe konsekwencje dla leczenia chorych na raka płuca

Według Cleveland Clinic za około jedną czwartą zgonów z powodu nowotworów może odpowiadać jedno źródło: kacheksja. Kacheksja jest zespołem towarzyszącym przewlekłej chorobie podstawowej, prowadzącym do niezamierzonej utraty masy mięśniowej i tkanki tłuszczowej. Pogarsza jakość życia, a u części pacjentów może ograniczać możliwości leczenia przeciwnowotworowego. Nowe badanie prowadzone przez dr. Thalesa Papagiannakopoulosa, obejmującego stanowisko profesora w Salk Institute, wskazuje na potencjalny nowy cel zapobiegania kacheksji.

Naukowcy wykazali, że częsty genetyczny podtyp raka płuca jest bardziej podatny na wywoływanie kacheksji, a guzy należące do tego podtypu komunikują się z mózgiem za pośrednictwem neuronów czuciowych znajdujących się w płucach. Wyciszenie tych nerwów czuciowych, a tym samym przerwanie połączenia między guzem a mózgiem, zmniejszało objawy kacheksji. Podobny efekt uzyskano przez zablokowanie wytwarzania lipidowej cząsteczki sygnałowej – prostaglandyny E2, czyli PGE2 – poprzez zmianę diety. Zespół badawczy podejrzewa, że guzy wykorzystują PGE2 do komunikacji z układem nerwowym. Oznacza to, że zablokowanie tej komunikacji mogłoby stać się ważną strategią terapeutyczną poprawiającą wyniki leczenia pacjentów.

Badanie opublikowano 2 lipca 2026 roku w czasopiśmie Science.

„Te guzy raka płuca w istocie kontrolują zachowanie człowieka, wykorzystując układ nerwowy i przejmując lokalne neurony czuciowe w płucach” – mówi główny autor badania, dr Papagiannakopoulos, który prowadził prace w New York University (NYU) Grossman School of Medicine. „Ta rola obwodowego układu nerwowego w kacheksji nowotworowej jest całkowicie nowa i sądzę, że może wskazać naprawdę interesujące możliwości translacyjne, które mogłyby istotnie poprawić opiekę onkologiczną”.

Co wcześniej wiedziano o kacheksji?

W niemieckim badaniu z 2015 roku opisano, że kacheksja dotyczy w przybliżeniu połowy pacjentów onkologicznych. Może również towarzyszyć innym chorobom przewlekłym, takim jak choroba Alzheimera czy choroby układu sercowo-naczyniowego. Łącznie problem ten może dotyczyć około 9 milionów osób na świecie.

Kacheksja rozpoczyna się od zwiększonego zapotrzebowania organizmu na energię. W przebiegu choroby przewlekłej ciało nagle potrzebuje znacznie większej ilości energii, aby podtrzymać niezbędną odpowiedź immunologiczną. Następnie u pacjentów często pojawia się utrata apetytu, a mięśnie i tkanka tłuszczowa zaczynają zanikać, ponieważ organizm wykorzystuje je jako źródło energii do walki z chorobą.

Przez długi czas zakładano, że objawy te są neurologicznym następstwem działania krążących czynników odpornościowych związanych z przewlekłą chorobą. Założenie to wynikało jednak w dużej mierze z braku modeli laboratoryjnych pozwalających głębiej zbadać mechanizmy leżące u podstaw kacheksji. Dotychczasowe modele służące do badania kacheksji w chorobie nowotworowej często obejmowały guzy rosnące w nieprawidłowych lokalizacjach i w rozmiarach nieodpowiadających skali obserwowanej u ludzi.

„Tworząc model kacheksji, który jest bardziej fizjologicznie adekwatny, możemy dokonywać bardziej swoistych i istotnych odkryć” – mówi pierwszy autor pracy Michael Cross, doktorant prowadzący badania w laboratorium dr. Papagiannakopoulosa w NYU. „Takich jak ustalenie, że jeden podtyp guzów raka płuca silniej promuje kacheksję niż inne oraz że guzy te rzeczywiście lokalnie komunikują się z obwodowym układem nerwowym”.

Jak guz płuca komunikuje się z mózgiem?

Naukowcy rozpoczęli od opracowania najbardziej fizjologicznie adekwatnych dotąd mysich modeli raka płuca – takich, w których guzy rosną we właściwych lokalizacjach i osiągają rozsądne rozmiary. Następnie przeanalizowali kilka różnych podtypów raka płuca i stwierdzili, że tylko jeden z nich promował kacheksję, podczas gdy pozostałe nie wywoływały tego efektu.

Ponieważ myszy te jadły mniej, badacze próbowali zwiększyć kaloryczność i zawartość tłuszczu w karmie, aby pomóc im przybrać na wadze. Ku zaskoczeniu naukowców dieta wysokotłuszczowa i wysokokaloryczna pogarszała sytuację. Pojawiło się więc pytanie: dlaczego?

Dr Papagiannakopoulos przypomniał sobie niedawne odkrycie współpracownika, który wykazał, że neurony czuciowe w płucach mogą wykrywać grypę, przekazywać tę informację do mózgu oraz nasilać objawy choroby i kacheksji. Badacz postawił więc hipotezę, że ta swoista autostrada komunikacyjna między płucami a mózgiem może przenosić również sygnały pochodzące z komórek nowotworowych.

Aby to sprawdzić, zespół skierował uwagę bezpośrednio na układ nerwowy. Badacze oceniali, czy zablokowanie połowy połączeń czuciowych między płucami a mózgiem albo całkowita dezaktywacja nerwów zlokalizowanych w płucach złagodzi objawy kacheksji. Tak właśnie się stało.

„Wtedy pojawiły się kolejne pytania” – mówi dr Papagiannakopoulos. „Jaki sygnał guzy wysyłają do nerwów? I dlaczego problem nasila się przy diecie wysokotłuszczowej?”.

Prostaglandyna E2 jako sygnał między guzem a układem nerwowym

Podtyp raka płuca promujący kacheksję wytwarzał znacznie większe ilości PGE2 niż pozostałe podtypy guza. PGE2 jest dobrze znana jako mediator wywołujący objawy infekcji, w tym gorączkę. Kiedy zespół zmodyfikował myszy genetycznie w taki sposób, aby nie mogły już wytwarzać PGE2, kacheksja się nie rozwijała. Kacheksja nie rozwinęła się również w mniejszych doświadczeniach, w których myszom podawano aspirynę i ibuprofen – leki blokujące zdolność organizmu do wytwarzania PGE2.

Kacheksji można było zapobiec także za pomocą zmian dietetycznych. PGE2 powstaje z tłuszczów zwierzęcych, w tym z kwasów tłuszczowych omega-6. Kiedy dietę wysokotłuszczową zastąpiono dietą zawierającą wyłącznie kwasy tłuszczowe omega-3, zdolność organizmu do wytwarzania PGE2 została ograniczona. W konsekwencji guzy nie mogły już wykorzystywać tej cząsteczki sygnałowej do komunikowania się z układem nerwowym i mózgiem w celu wywołania kacheksji.

Czy zmiana diety może wpływać na wyniki leczenia nowotworów?

Badanie otwiera całkowicie nowy obszar terapeutyczny dotyczący leczenia kacheksji i poprawy opieki nad chorymi na raka płuca. Tego typu badania podstawowe mogą również wskazywać nowe zastosowania już istniejących leków, takich jak aspiryna i ibuprofen, a także pokazywać, w jaki sposób pozornie proste zmiany stylu życia mogą modyfikować przebieg choroby.

„Teraz, kiedy wiemy, że guzy przejmują układ nerwowy, chcemy dokładnie ustalić, których neuronów używają do tego celu i z jakimi obwodami w mózgu są one połączone” – mówi dr Stefan Kotschi, lekarz i badacz podoktorski w laboratorium dr. Papagiannakopoulosa w NYU.

„Kiedy zidentyfikujemy te neurony i obwody” – wyjaśnia dr Papagiannakopoulos – „będziemy mogli sprawdzić, czy są one zaangażowane również w inne objawy doświadczane przez pacjentów onkologicznych, takie jak depresja czy zaburzenia pamięci”.

Zrozumienie podstawowej biologii sygnalizacji między płucami a mózgiem w kacheksji indukowanej przez nowotwór, a także ustalenie, w jaki sposób zmiany dietetyczne mogą poprawiać wyniki leczenia pacjentów, pozwala naukowcom identyfikować nowe cząsteczki i szlaki potencjalnie przydatne w terapii. W dłuższej perspektywie odkrycia te mogą pomóc w opracowaniu bardziej dopasowanych metod leczenia, które poprawią opiekę onkologiczną.

Źródło: Science, A dietary switch promotes sensory-neuron dependent cancer-associated cachexia.
DOI: http://dx.doi.org/10.1126/science.adz4196

Mirosław Wójcik

Mirosław Wójcik - redaktor naczelny Pulmonologiczny.pl, twórca i redaktor naczelny portalu „Oddech Życia” oraz koordynator grupy MedyczneMedia.pl. Specjalizuje się w redakcyjnym opracowywaniu informacji dotyczących pulmonologii, mukowiscydozy i innych chorób rzadkich układu oddechowego, nowych leków i technologii medycznych, badań klinicznych oraz rozwoju eksperymentalnych metod leczenia. Autor licznych materiałów opartych na publikacjach naukowych, doniesieniach konferencyjnych i komunikatach instytucji medycznych; zajmuje się również tłumaczeniem i opracowywaniem zagranicznych materiałów naukowych i prasowych. W latach 2007-2014 redaktor naczelny internetowego dziennika naukowego „BIOLOG”. Członek Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, European Cystic Fibrosis Society oraz Polskiego Towarzystwa Alergologicznego (PTA). Prezes Fundacji Oddech Życia.

Podobne artykuły

Back to top button