ERS Congress 2026: Palenie tytoniu wiązało się z narastającym poczuciem samotności. Analiza ponad 50 tys. osób

Palenie tytoniu może mieć konsekwencje wykraczające poza dobrze poznany wpływ na układ oddechowy i sercowo-naczyniowy. W wielokrajowej analizie obejmującej ponad 50 tys. uczestników osoby aktualnie palące deklarowały większe poczucie samotności niż osoby, które aktualnie nie paliły. Co istotne, w ciągu kolejnych dwóch lat w grupie palącej obserwowano także większy wzrost nasilenia samotności. Wyniki badania przedstawiono podczas European Respiratory Society (ERS) Congress 2026 w Barcelonie.

Czy palenie rzeczywiście jest zachowaniem społecznym?

Badanie przedstawione podczas ERS Congress 2026 przez dr. Keira Philipa, Clinical Lecturer in Respiratory Medicine w National Heart and Lung Institute, Imperial College London, dotyczyło zagadnienia znacznie rzadziej analizowanego niż somatyczne następstwa palenia: wpływu palenia na zdrowie psychospołeczne.

Jak zwracał uwagę badacz, wcześniejsze prace wskazywały, że samotność może zwiększać prawdopodobieństwo palenia. Znacznie mniej wiadomo natomiast o odwrotnym kierunku zależności, czyli o tym, czy samo palenie może wiązać się z późniejszym nasilaniem samotności.

Problem jest istotny również dlatego, że palenie bywa przedstawiane jako czynność o charakterze społecznym. Wspólne wychodzenie na papierosa, kontakty w grupach osób palących czy historyczne uwarunkowania kulturowe mogły sprzyjać przekonaniu, że palenie ułatwia interakcje społeczne. Autorzy badania postawili jednak hipotezę, że w dłuższej perspektywie zależność może wyglądać zupełnie inaczej.

Impulsem do przeprowadzenia szerszej analizy były wcześniejsze wyniki uzyskane w Anglii, które sugerowały, że osoby palące z czasem stawały się bardziej samotne niż osoby niepalące. Badacze chcieli sprawdzić, czy podobną zależność można zaobserwować również w innych krajach i odmiennych uwarunkowaniach społecznych.

Ponad 50 tys. uczestników i dane z 15 państw

Naukowcy przeanalizowali dane dotyczące ponad 50 tys. osób uczestniczących w Survey of Health and Ageing in Europe (SHARE). Analiza objęła uczestników ze Szwecji, Danii, Estonii, Austrii, Niemiec, Francji, Niderlandów, Belgii, Szwajcarii, Luksemburga, Hiszpanii, Włoch, Czech, Słowenii i Izraela.

Średni wiek uczestników wynosił 67 lat. Na początku obserwacji 22% badanych aktualnie paliło, natomiast 48,5% uczestników miało więcej niż dwie choroby przewlekłe.

Poczucie samotności oceniano za pomocą UCLA Loneliness Scale. Narzędzie pozwala określić nasilenie samotności na podstawie odpowiedzi dotyczących m.in. poczucia braku towarzystwa, bycia pomijanym lub wykluczonym oraz poczucia izolacji od innych ludzi.

Badacze porównali osoby, które w momencie rozpoczęcia analizy aktualnie paliły, z uczestnikami, którzy w tym czasie nie byli aktualnymi palaczami. Następnie po dwóch latach ponownie przeprowadzono ocenę przy użyciu tego samego kwestionariusza.

Warto podkreślić, że materiał prasowy nie przedstawia osobno wyników dla osób, które nigdy nie paliły, i byłych palaczy. Grupa porównawcza została w komunikacie określona jako osoby, które nie były aktualnymi palaczami.

Osoby palące zgłaszały większą samotność

Analiza wykazała, że osoby aktualnie palące były bardziej samotne niż osoby, które aktualnie nie paliły. Związek pozostawał widoczny również po uwzględnieniu czynników mogących wpływać na wyniki, w tym takich cech demograficznych jak wiek czy płeć.

Jeszcze ważniejsza była obserwacja podłużna. W ciągu dwóch kolejnych lat u osób aktualnie palących odnotowano większy wzrost nasilenia samotności. Zależność utrzymywała się również po uwzględnieniu danych demograficznych oraz wyjściowego poziomu samotności.

Według autorów różnice pomiędzy poszczególnymi regionami były stosunkowo niewielkie. Sugeruje to, że obserwowany związek nie ograniczał się wyłącznie do jednego kraju albo pojedynczego kontekstu społecznego.

Dr Keir Philip podkreślił, że wyniki wspierają wcześniejsze obserwacje wskazujące na związek palenia z pogarszaniem psychospołecznego wymiaru zdrowia. W jego ocenie dane podważają również stereotyp palenia jako zachowania, które z natury sprzyja kontaktom społecznym.

Dlaczego palenie mogłoby sprzyjać narastaniu samotności?

Autorzy przedstawili kilka możliwych wyjaśnień obserwowanego związku. Jednym z nich są narastające z czasem choroby związane z paleniem. Pogorszenie wydolności fizycznej i ograniczenie mobilności mogą utrudniać uczestnictwo w spotkaniach, wydarzeniach i innych formach aktywności społecznej.

Mechanizm ten może mieć szczególne znaczenie w starszych grupach wieku, w których przewlekłe choroby współistniejące są częste. W analizowanej populacji niemal połowa uczestników miała więcej niż dwie choroby przewlekłe.

Dr Philip wskazał również na możliwe znaczenie zmian norm społecznych dotyczących palenia. Zakazy palenia w przestrzeni publicznej oraz coraz częstsze nieformalne zasady tworzenia środowisk wolnych od dymu tytoniowego w domach i miejscach spotkań mogą sprawiać, że część takich przestrzeni staje się mniej dostępna lub mniej atrakcyjna dla osób palących. W konsekwencji może to ograniczać niektóre możliwości kontaktów społecznych.

Są to jednak proponowane mechanizmy interpretacyjne. W przedstawionym materiale nie wykazano bezpośrednio, że właśnie ograniczenie mobilności albo regulacje dotyczące palenia odpowiadają za obserwowany wzrost samotności.

Znaczenie dla praktyki klinicznej i zdrowia publicznego

Wyniki rozszerzają dyskusję o skutkach palenia poza tradycyjnie analizowane choroby układu oddechowego, sercowo-naczyniowego i nowotworowe. Zdaniem autorów konsekwencje palenia mogą obejmować również elementy zdrowia psychospołecznego.

Ma to znaczenie szczególnie w kontekście osób starszych, dla których samotność i ograniczenie uczestnictwa społecznego mogą stanowić istotny problem zdrowotny i funkcjonalny.

Prof. Des Cox, członek Advocacy Council European Respiratory Society i Clinical Professor w University College Dublin, który nie uczestniczył w badaniu, zwrócił uwagę, że osoby palące powinny otrzymywać pomoc w zaprzestaniu palenia bez stygmatyzacji.

Według eksperta przedstawione dane przemawiają również przeciwko utrwalaniu przekazu, że palenie jest zachowaniem o charakterze społecznym. W jego ocenie rosnące znaczenie samotności jako problemu zdrowia publicznego sprawia, że możliwość modyfikacji jednego z potencjalnie związanych z nią czynników zasługuje na uwagę zarówno w opiece indywidualnej, jak i działaniach populacyjnych.

Związek nie oznacza jeszcze przyczynowości

Najważniejszym ograniczeniem interpretacyjnym jest obserwacyjny charakter badania. Nawet wykazanie, że osoby palące były bardziej samotne na początku obserwacji, a następnie doświadczały większego wzrostu samotności w ciągu dwóch lat, nie pozwala jednoznacznie stwierdzić, że to palenie było przyczyną tej zmiany.

Na relację pomiędzy paleniem i samotnością mogą wpływać dodatkowe czynniki zdrowotne, społeczne, ekonomiczne i behawioralne. Komunikat prasowy informuje o uwzględnianiu zmiennych demograficznych oraz wyjściowego poziomu samotności, ale nie przedstawia pełnej listy zmiennych zastosowanych w modelach statystycznych.

Nie podano również dokładnych różnic punktowych w UCLA Loneliness Scale, współczynników regresji, przedziałów ufności ani wartości p. Na podstawie samej informacji prasowej nie można więc ocenić wielkości efektu ani jego znaczenia klinicznego.

Wyniki należy również traktować jako dane konferencyjne. Zgodnie z informacją dla redakcji badanie zostało zaklasyfikowane według systemu UK Academy of Medical Sciences jako obserwacyjne badanie z udziałem ludzi, które nie zostało poddane recenzji naukowej.

Mimo tych ograniczeń duża liczebność próby, wykorzystanie danych z wielu państw i ponowna ocena tych samych uczestników po dwóch latach sprawiają, że przedstawiona zależność stanowi interesujący punkt wyjścia do dalszych badań nad społecznymi i psychospołecznymi następstwami palenia.

Badanie prezentowane podczas ERS Congress 2026

Praca została zgłoszona jako abstrakt OA3403 pod tytułem „The Relationship of Smoking with current and future loneliness in 15 countries using data from the Survey of Health and Ageing in Europe (SHARE)”. Prezentację zaplanowano w sesji „Pathophysiology, trends and tobacco-cessation strategies” podczas European Respiratory Society Congress w Barcelonie.

Badanie zostało sfinansowane ze środków programu badawczo-innowacyjnego Unii Europejskiej Horizon 2020 w ramach grantu Marie Skłodowska-Curie.